Hát xoan được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể, là tài sản vô cùng quý báu của vùng đất Tổ Phú Thọ nói riêng và kho tàng di sản văn hóa dân tộc của Việt Nam nói chung. Hát xoan là một hình thức dân ca nghi lễ, phong tục hay còn gọi là hát cửa đình, “Khúc môn đình”, là hình thức nghệ thuật đa yếu tố: ca nhạc, múa, hát phục vụ cho nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng. Cùng về du lịch Phú Thọ thiêng liêng và thưởng thức làn điệu dân ca độc đáo này nhé.
Hát Xoan có nhiều cách giải thích về nguồn gốc bằng các huyền thoại được đặt ra vào thời các vua Hùng thuở đầu dựng nước. Có tích kể rằng, khi vua Hùng đi tìm đất đóng đô có nghỉ chân tại nơi này là quê Xoan Phù Đức - An Thái, thấy trẻ nhỏ chăn trâu, hát múa, vua rất yêu thích. Vua dạy thêm nhiều điệu khúc nữa, những điệu hát múa ấy của vua Hùng và các em nhỏ đó là sự xuất hiện của điệu Xoan tiên.
Lại có chuyện khác kể rằng, vợ vua Hùng mang thai đã đau bụng lâu ngày mà vẫn không sinh được, một nàng hầu gái nói nên đón nàng Quế Hoa hát hay múa đẹp đến múa hát. Quế Hoa được gọi tới trước giường, dáng múa như tiên, giọng trong như suối. Vợ vua xem múa vui vẻ và sinh được 3 người con trai tuấn tú khác thường. Lúc này, vua Hùng rất vui mừng và truyền cho các công chúa và cung nữ học những điệu múa này của Quế Hoa. Cùng lúc đó, trời đang vào mùa xuân nên vua đặt luôn cho điệu múa hát này là Hát Xuân.
Xã Cao Mãi lại có thuyết kể rằng Nguyệt Cư công chúa lúc lọt lòng mẹ cứ khóc hoài không ai dỗ được, nhưng khi nghe người làng An Thái hát thì mới nín khóc, cứ như thế cho tới năm công chúa tròn ba tuổi.
Một số nghiên cứu lại cho rằng, hát Xoan xuất hiện vào khoảng thế kỉ 15 (thời Hậu Lê), lời ca trong điệu hát có những đặc điểm giống với hình thức văn chương của thế kỷ 15 và kết luận rằng: Hát Xoan là hình thức âm nhạc phong tục phát sinh từ thời nhà Lê.
Hát Xoan được chia làm 3 chặng: hát nghi lễ, hát quả cách và hát giao duyên. Trong đó, hát nghi lễ gồm: hát chào Vua, Giáo pháp, Giáo trống, Thơ nhang, Đóng đám. Hát quả cách gồm có 14 bài: quả là bài, cách là hình thức hát, lối hát. Phần hát hội gồm rất nhiều các bài hát tự do, phóng khoáng, nội dung mang tính trữ tình sâu sắc.
Nguồn gốc của hát Xoan là ở vùng quê Phú Thọ, sau đó lan tỏa tới những làng quê nằm hai bên bờ sông Hồng, sông Lô. Trong hát xoan, múa và hát luôn đi cùng với nhau, dùng điệu múa để minh họa cho lời ca. Các tiết mục múa hát thường được diễn một thứ tự nhất định. Những người hát Xoan thường sống cùng khu xóm và tổ chức thành phường. Người đứng đầu một phường Xoan gọi là ông Trùm, các thành viên còn lại gọi trai là Kép, gái là Đào. Mỗi phường Xoan thường có từ 15 đến 18 thành viên. Nam mặc áo the với quần trắng, đầu đội khăn xếp, nữ mặc áo năm thân, áo cánh trắng, yếm điều, thắt lưng bao, dải yếm, quần lụa, đầu quấn khăn mỏ quạ, đeo xà tích.
Hát Xoan hội tụ đầy đủ các yếu tố để được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Đó là một hình thức âm nhạc cổ, kết hợp được cả yếu tố lịch sử, văn hóa và nghệ thuật, độc đáo từ lời ca, giai điệu và làn điệu.
Hát Xoan đón đào là một hình thức biểu diễn của hát Xoan nước nghĩa. Thực chất của hình thức hát Xoan này là việc giao lưu hát Xoan của các phường Xoan gốc với các làng có liên quan trong tín ngưỡng thờ cúng vua Hùng với nội dung khẩn cầu, cầu chúc, giao kết của cư dân các làng làm nông nghiệp.
Hát Xoan vừa là một sản phẩm, vừa là một hiện tượng văn hóa dân gian đặc trưng của vùng đất Tổ Hùng Vương. Hát Xoan đón đào, duyên xưa thắm lại là bản tình ca có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.
Đến Phú Thọ, viếng thăm vua Hùng và thưởng thức làn điệu dân ca hát Xoan chắc chắn sẽ để lại những kỉ niệm khó quên trong lòng mỗi du khách tham quan. Hãy tham khảo các tour du lịch Phú Thọ hấp dẫn của chúng tôi và liên hệ ngay với BDATrip nhé. Với dịch vụ chuyên nghiệp, đội ngũ nhân viên tận tâm, chúng tôi sẽ hỗ trợ bạn đặt xe, vé máy bay thuận tiện và giá tốt nhất, hỗ trợ xin cấp Vietnam visa cho khách nước ngoài và tìm những khách sạn chất lượng tốt nhất.
